آنچه از سقف باید بدانیم.

به نام خدا

“انواع سقف ساختمان رایج در ایران”

 

سقف ساختمان در استحکام آن اهمیت زیادی دارد و می‌تواند کیفیت یک سازه را تحت تأثیر قرار دهد. به‌عنوان‌مثال، در موارد بسیاری دیده شده است که در اثر سوانح طبیعی و وزن بالای سقف، دیوارها خراب شده و ساختمان سقوط کرده است. در طرف مقابل، دیده می‌شود که هر منطقه خاص در ایران از یک نوع سقف خاص بهره می‌گیرد که آنها را از عوامل مختلف محافظت می‌کند. مثلاً، در شمال کشور سقف شیروانی بسیار محبوب است و دلیل آن به بارندگی زیاد در این منطقه برمی‌گردد، این در حالی است که در مناطق شرقی و نزدیک به یزد از سقف‌های کاه‌گلی استفاده می‌شود.

انتخاب نوع سقف ساختمان به عوامل مختلفی بستگی دارد و مهم‌ترین عامل شرایط محیطی است. امروزه در سطح کشور سقف‌های تخت محبوبیت بیشتری دارند و درصد بسیار بالای از ساختمان‌ها از این نوع سقف استفاده می‌کنند، این در حالی است که سایر نقاط کشور با توجه به شرایط محیطی خود نوع خاصی را استفاده کرده‌اند. اما دسترسی به مواد اولیه، سرعت ایجاد، موقعیت مکانی و حتی وضعیت تابش نور خورشید نیز فاکتورهایی هستند که می‌توانند نوع سقف ساختمانی را تحت تأثیر قرار دهند.

ما در این مطلب قصد داریم انواع سقف ساختمان رایج در ایران را مورد بحث قرار دهیم و به صورت اختصاصی سقف‌های بتنی و اجزای سازنده آنها را شرح دهیم

  • سقف ساختمانی شیروانی

سقف ساختمانی شیروانی بیشتر در مناطق شمالی کشور دیده می‌شود و دلیل اصلی استفاده از آن به بارندگی بالای سالانه در این منطقه برمی‌گردد. با توجه به شدت بارندگی در این منطقه، سقف‌های تخت اگرچه نفوذناپذیر هم باشند، پیشنهاد خوبی نیستند و سقف شیروانی به دلیل دفع آب سریع گزینه بسیار خوبی است. البته در این مناطق به دلیل دسترسی آسان به چوب و سایر مواد اولیه مورد نیاز برای سقف شیروانی، از قدیم‌الایام از سقف شیروانی استفاده شده است و هنوز هم در سازه‌ها کاربرد دارد. در سقف ساختمان شیروانی می‌توان فضای زیر سقف را به‌عنوان یک اتاق زیر شیروانی، سقف کاذب یا حتی انبار مورد استفاده قرار داد.

در گذشته مواد اولیه سقف شیروانی چوب و سفال بوده‌اند که امروزه با پیشرفت تکنولوژی و تولید مواد مختلف، ترجیحاً از سقف‌های فلزی با اسکلت آهنی و رکش ورق فلزی استفاده می‌شود.

 

سقف ساختمان شیروانی

 

 

  • سقف ساختمان گنبدی یا کاه‌گلی

سقف ساختمان کاه‌گلی در جنوب کشور و جنوب شرق کشور مانند کرمان، یزد، بندرعباس و حتی سیستان بلوچستان رواج دارد و هنوز هم بسیاری از سازه‌های قدیمی این شهرها کاه‌گلی است. کاه‌گلی در مناطق گرمسیری گزینه خوبی به شمار می‌رود و عایق خوبی در برابر حرارت ایجاد می‌کند. این نوع سقف در مناطق بارانی و کوهستانی کاربرد ندارد و استفاده از آن زحمت بسیاری دارد. امروزه کاربرد چندانی از سقف کاه‌گلی وجود ندارد و عمدتاً در روستاهایی که به مواد اولیه دسترسی ندارند از این نوع سقف استفاده می‌شود.

در سقف ساختمان گنبدی عمدتاً از چوب به‌عنوان تیر استحکام و کاه و گل به‌عنوان پوشش استفاده می‌شود

 

 

 

 

 

سقف ساختمان بتنی:

سقف ساختمان بتنی محبوب‌ترین و درعین‌حال پرکاربردترین سقف در ایران است که در بیشتر استان‌های غرب و مرکزی کشور از آن استفاده می‌شود. این نوع سقف به دلیل برخورداری از استحکام بالا، بیشتر استفاده می‌شود و کاربران نیز می‌توانند بر روی آن تردد داشته باشند و حتی به فعالیت‌های سنگین بپردازند. این ویژگی‌های باعث برتری سقف بتنی بر سقف‌های بالا شده و حتی سایر مناطق کشور نیز به استفاده از آنها روی آورده‌اند.

اما مواد اولیه اجرای سقف ساختمان بتنی بسیار وسیع هستند و با توجه به دسترسی هر منطقه به مواد اولیه، نوع سقف نیز تغییر می‌کند. برخی از رایج‌ترین سقف‌های بتنی در ایران عبارت‌اند از:

۱: سقف بتنی تیرچه و بلوک

تیرچه و بلوک اولین نسل از سقف‌های بتنی بودند که در شکلی ابتدایی مورد استفاده قرار می‌گرفتند. در این روش قدیمی، بلوک‌ها با طول ۴۰ سانتی‌متر ساخته می‌شدند و ارتفاع و عرض آنها ۲۰ سانتی‌متر در نظر گرفته می‌شد. تیرچه نیز مخلوطی از میلگرد و بتن با درصد سیمان بالا بود که با استفاده از یک سازه آهنی نسبتاً کوچک حمایت می‌شد. برای چیدن این نوع سقف، ابتدا تیرچه‌ها به صورت افقی بر روی پل‌های بتنی قرار می‌گرفتند و در قسمت‌های مرکزی آنها از شمع‌های حامل و حمایتی استفاده می‌شد. فاصله تیرچه‌ها باید به صورتی باشد که بلوک متناسب با آن در وسط آنها قرار گیرد. عملیات ساخت سقف ساختمان بتنی تیرچه و بلوک با قرار دادن بلوک‌ها و بتن ریزی به پایان می‌رسد. اصولاً بلوک نقشی در استحکام سازه ندارد و ترجیحاً برای نگهداشتن بتن استفاده می‌شود. از طرفی فضای خالی بین بلوک‌ها باعث می‌شود که سقف تا حدودی معلق مانده و انتقال فشار به ستون‌ها و دیوار صورت نگیرد. البته هوای داخل این فضای خالی نوعی عایق ایجاد می‌کند و از انتقال حرارت و صدا به طبقه‌های پایین جلوگیری می‌کند.

الف) تیرچه پاشنه بتنی
ب) تیرچه فلزی با جان باز(کرمیت)
ج) تیرچه پیش تنیده (اشپنیت)

انواع بلوک پرکننده

الف) بلوک پلی استایرن
ب) بلوک سفالی
ج) بلوک سیمانی

البته این امکان هم وجود دارد که بلوک پرکننده را حذف کرده و با استفاده از قالب، شکلی شبیه به بلوک پرکننده ایجاد نمود و پس از گیرش بتن، قالب را برداشت. درواقع با این روش فضایی را که در حالت عادی توسط بلوک پرکننده اشغال می شود، بصورت خالی در اختیار خواهید داشت و می توانید برای عبور تاسیسات از آن استفاده کنید

 

 

 

 

 

 

مزایای سقف تیرچه بلوک

در زیر مهمترین ویژگیهاای این نوع سقف در مقایسه با سقف تیرآهن – طاق ضربی و دال بتنی یکپارچه آمده است:

۱)      به علت مصرف بلوک تو خالی و حذف بتن ناحیه کششی در مصرف بتن صرفه جویی می شود.

۲)      به علت تولید تیرچه و بلوک در کارخانه نیروی انسانی کمتری مورد نیاز است .

۳)      وزن تیرچه ها کم است به طوریکه توسط کارگران قابل نصب است و در طبقات کم نیاز به جرثقیل نیست .

۴)      به علت پیش ساخته بودن تیرچه و بلوک نصب سقف بسیار آسان و سریع خواهد بود .

۵)      قالب بندی زیر سقف فقط به شمع بندی و نصب چهار تراش در فاصله های معین جهت تامین تکیه گاههای موقت تیرچه ها محدود میشود .

۶)      به طور یکپارچه بتن ریزی می شود و بتن کمتری نسبت به سقفهای بتن آرمه معمولی مورد نیاز است .

۷)      مقاومت سقف اجرا شده با تیرچه بلوک در برابر نیروهای افقی ( باد – زلزله ) بسیار خوب است .

۸)      به علت تو خالی بودن بلوک سقف عایق حرارتی و صوتی خوبی است .

۹)      به علت مسطح بودن زیر سقف در مقایسه با طاق ضربی ضخامت نازک کاری به حداقل می رسد   و بار مرده سقف کمتر می شود .

۱۰)     با توجه به مصرف کم فولاد از نظر اقتصادی مناسب است

 

 

 

 

۲)سقف کرومیت

کاربرد سقف کرومیت برای اجرای سازهی فولادی است. مهمترین ویژگی سقف کرومیت اجرای آسان این نوع سقف است.
برای اجرای این سقف از تیرچه فولادی جان باز استفاده می‌شود که از بال تحتانی، اعضای قطری و بال فوقانی تشکیل شده است. اعضای قطری، اصولا میلگرد است، میلگرد دراین نوع سقف به عنوان عضو مورب خرپا عمل می‌کند.


وظیفه‌ی میلگرد تامین ایستایی مورد نیاز برای تحمل بار وارده به سازه با کمک اعضای کششی و فشاری است. برای خرید میلگرد مورد نیاز در اجرای سقف کرومیت داشتن اطلاعات پایه از میلگرد، برای خرید میلگرد با کیفیت ضروری است.
نبشی، تسمه یا ناودانی بال فوقاتی را ساخته و سپس در داخل بتن پوششی قرار می‌گیرد.
با استفاده از بلوک، فضای بین تیرچهها پر می‌شود و از بتن با ضخامت ۵ تا ۱۰ سانتی‌متر برای پوشش بلوک و تیرچه استفاده می‌شود.
از مزایای سقف کرومیت می‌توان به عدم نیاز به شمع‌بندی که سبب اجرای سریع سقف می‌شود، یکپارچگی سقف و اسکلت به دلیل جوش خوردن تیرچه به اسکت، عملیات بتن‌ریزی، تنش پایین بتن و … اشاره کرد.

 

 

 

 

۳)سقف کوبياکس

در این نوع از سقف با حذف بار مرده غیرسازه‌ای در دال، خاصیت مقاومت دو محوره به خوبی حفظ می‌شود.
نحوه‌ی اجرای سقف کوبیاکس به این صورت است که از گویهای پلاستیکی خالی به جای بتن در فواصل بین مشهای میلگردی بالا و پایین استفاده می‌شود.
در اجرای سقف کوبیاکس، وزن سازه کم می‌شود و از هزینههای اجرای سازه به میزان قابل توجهی کم می‌شود.
از مزایای سقف کوبیاکس می‌توان به صرفه‌جویی در مصرف بتن مصرفی، مدت زمان کوتاه اجرای سقف، کاهش میزان آرماتور و بهینهسازی ارتفاع سقف اشاره کرد.
اجرای سقف کوبیاکس به تخصص زیادی نیاز ندارد و برای اجرا در کارخانجات و پروژه‌های بزرگ به سرمایه هنگفتی نیاز نیست، هم‌چنین پیاده‌سازی این سقف از نظر اقتصادی مقرون به صرفه است و تکنولوژی آن به نحوی است که به محیط زیست آسیبی نمی‌رساند

                                                  

 

 

 

 

 

۴)سقف کامپوزیت

این نوع سقف صرفا در اسکلت فلزی قابل اجرا است. اجزای تشکیل دهنده آن شامل تیرها ی فرعی ( لانه زنبوری-پروفیل ) برشگیر ، بتن و آرماتورحرارتی می باشد. از آنجایی که برای اجرای سقف کامپوزیت به شمع بندی نیازی نیست این امکان وجود دارد که چند سقف به طور همزمان بتن ریزی نمود که تخته ها یا ورق های قالب بندی را نباید به هیچ وجه زودتر از زمان موعد باز کرد

به طور کلی در سقف‌های کامپوزیت، فوم پلی استایرن (یونولیت) وجود ندارد. و به همین دلیل جهت نازک کاری، برای اینکه در زیر سقف سطح یکنواختی داشته باشیم، باید کل مساحت زیر سقف، رابیتس کاری یا سقف کاذب انجام شود. (در زیر زمین‌ها لزومی .به این کار نیست و می‌توان به حالت اکسپوز باقی گذاشت).

 

 

 

 

۵)سقف عرشه فولادی

این نوع سقف در سالهای اخیر رواج زیادی درساختمان سازی پیدا کرده است. دلیل اصلی این اقبال خوب سازدگان و پیمانکاران ساختمانی، سرعت بالای اجرای آن است. اجزای تشکیل دهنده سقف عرشه فولادی شامل تیرهای فرعی، ورق گالوانیزه ذوزنقه ای، گل میخ، بتن و آرماتور حرراتی می باشد. البته برخی از مهندسین طراح یک آرماتورخمشی در پایین مقطع بتنی سقف (داخل کنگره ی ورق عرشه فولادی) تعبیه می کنند.

در واقع مهندس طراح دراین حالت از نقش ورق عرشه فولادی بعنوان المان کششی مقطع صرف نظر میکند وورق عرشه فولادی را صرفا بعنوان قالب در نظر میگیرد. یکی دیگر از دلایل رواج سقف عرشه فولادی ایمنی قابل قبول آن درحین اجراست. چراکه پس از پخش کردن و اتصال ورق ها به سازه (بوسیله دستگاه میخکوب ) یک عرشه فولادی گسترده ایجاد می شود که یک سطح ایمن را دراختیار اکیپ اجرایی قرار می دهد و آنها میتوانند با اطمینان خاطر و ایمنی بالا به ادامه عملیات اجرایی سقف بپردازند.

 

 

 

 

 

۶)سقف دال بتنی

این نوع سقف بدلیل وزن بالای آن و سرعت اجرای پایین و همچنین هزینه ی بیشتری که دارد کمتر مورد استفاده قرارمیگیرد.اما با این وجود برخی از مهندسین طراح اعتقاد بیشتری به سقف دال دارند و درطراحی های خود از این سقف استفاده

میکنند. در برخی ساختمانها که از اهمیت بالایی برخوردارند. مثل ساختمانهای واقع در در نیروگاهها یا مراکز صنعتی بزرگ از سیستم سقف دال بتنی استفاده می شود. اجزای تشکیل دهنده این سقف آرماتور و بتن است.

دال ها یا به صورت یک طرفه عمل می کنند یا دوطرفه

آنچه که درمورد سقف دال بتنی لازم به ذکر است این است که دال اصولا به دو دسته دال یک طرفه و دو طرفه تقسیم میشود و تفاوت این دو نوع دال در مقدار و جهت قرارگیری آرماتورهای آنهاست. عاملی که باعث تمایز دال یک طرفه از دال دو طرفه می شود نسبت اندازه طول به عرض آن است. بدین ترتیب که هرگاه نسبت طول به عرض دال از عدد ۲ کمتر باشد این دال یک طرفه و درغیر این صورت دوطرفه درنظر گرفته شده و بر همین اساس طراحی میشوند.

دال یک طرفه فقط در جهت طولی و دال دو طرفه در هر دو جهت نیاز به آرماتور خمشی دارد. دالها در اسکلت بتنی بصورت درجا اجرا می شوند بدین ترتیب که با قالب بندی کل سطح سقف یک عرشه موقت ایجاد میکنند و سپس آرماتوربندی کرده و بتن ریزی میکنند و قالب ها می بایست تا گیرش حداقل بتن در جای خود باقی بمانند و به هیچ وجه نباید زودتر از موعد باز می شوند.

در اسکلتهای فلزی نیز دال ها بصورت پیش ساخته استفاده می شوند. بدین ترتیب که با اندازه گیری دقیق تیرریزی موجود ، دال های نواری را طبق همین اندازه ها در کارخانه ساخته و سپس به محل پروژه حمل و در تراز مورد نظر نصب میکنند. این دال های پیش ساخته یا به صورت پیش تنیده و یا بصورت عادی ساخته میشوند

 

 

 

 

 

 

۷)سقف تیر دال

این سقف شبیه به سقف کامپوزیت است با این تفاوت که تیرهای فرعی آن بتنی هستند. سقف تیر ودال در اسکلت بتنی بصورت درجا و در اسکلت فلزی بصورت پیش ساخته اجرا می شود.به سقف تیرودال پیش ساخته در اصطلاح ” دبل تی ” گفته می شود چون مقطع آن شبیه به دو حرف انگلیسی T در کنار هم است

قف تیر و دال ، برای صرفه جویی در مصرف بتن و فولاد و سبک کردن وزن سقف با حفظ مقاومت، قسمتی از مقطع سقف که در منطقه کششی قرار می گیرد حذف و فقط آن مقدار از سطح مقطع بتن که برای جا گذاری آرماتورهای کششی و عرضی لازم است. باقی می ماند.
سقف تیر و دال
این کار به ویژه برای کاهش وزن مرده سقف و ساختمان دارای اهمیت خاصی است. فاصله محل های باقیمانده طوری طراحی می شود که مناطقی فشاری و کششی مقطع بتنی سقف به طور یکپارچه عمل کند و سقف حالته اولیه خود را از دست ندهد. این روش منجر به طرح دال های مجوف، دال با پشت بند (تیر و دال) لانه زنبوری و مانند آنها گردیده است. مصرف بتن در این نوع سقف ها به حدود ۱/۳ مقدار اولیه و وزن سقف نیز تقریبا به همین میزان کاهش می یابد. از طرف دیگر به علت سبکتر شدن وزن سقف ها در مصرف میلگرد و هزینه های اجرای بقیه ی قسمت های باربر ساختمان صرفه جویی قابل ملاحظه ای می شود

۷)سقف روفیکس

این سقف درواقع همان سقف کامپوزیت است که بجای تخته یا ورق ( که بعنوان قالب استفاده می شوند) از یک صفحه فلزی مشبک با نام روفیکس بعنوان قالب ماندگار استفاده میشود.

جنس روفیکس ورق گالوانیزه به ضخامت ۰٫۷ تا ۰٫۸ میلیمتر است. همین مشبک بودن روفیکس موجب می شود بتن تازه به خوبی با آن درگیر شود و بدلیل ترکیب بتن و فلز مقاومت بدست آمده برای تحمل بارهای وارده به سقف قابل توجه خواهد بود.

فاصله تیرهای فرعی تا حداکثر ۸۰ سانتی متر می تواند باشد چراکه بیشتر از آن باعث شکم دادن روفیکس درهنگام بتن ریزی خواهد شد.

دو نکته بسیار مهم باید در مورد بتن ریزی سقف روفیکس مدنظر قرار داد این است که اولا نسبت آب به سیمان بتن به هیچ وجه نباید بالا باشد یا به عبارت دیگر بتن نباید شل باشد، ثانیا از تجمع بتن در یک نقطه جدا خودداری نمود، چون ممکن است در اثر بار زیاد، روفیکس شکم داده و یا پاره شود.

اجزای تشکیل دهنده این نوع سقف شامل روفیکس، آرماتور و بتن می باشد. ساده بودن روش اجرا و سرعت بالای کار از مزایای این سقف می باشد اما از انجا که روفیکس یک قالب ماندگار است جزء مصالح مصرفی سقف به حساب امده و در نتیجه هزینه آن را کمی بالا می برد.

 

 

 

 

 

 

۹)  سقف پیش تنیده

این نوع سقف جدیدترین سقفی است که وارد صنعت ساختمان ایران شده است.

در سقف پیش تنیده با استفاده از کابل و چگونگی قرارگیری آن در دال بتنی سقف ، یک نیروی فشاری اولیه قبل از بهره برداری از سازه در ناحیه کششی دال بتنی ایجاد میکنند تا پس از بهره برداری از سازه این ناحیه کششی دچار ترک خوردگی نشود و در نتیجه از حداکثر ظرفیت باربری بتن استفاده شود و به تبع آن ابعاد و دو اندازه ها کاهش یابد (مثلا آویز تیرها حذف شود).

از این توضیحات می توان فهمید که روش پیش تنیدگی مورد استفاده برای این سقف روش پس کشیدگی است.

یکی از مزایای اصلی استفاده از سقف پیش تنیده اینست که این امکان را فراهم می اورده تا سازه با تعداد ستون کمتری نسبت به سایر سقف ها اجراشود این موضوع در بحث معماری ساختمان و همچنین تامین پارکینگ بسیار تاثیرگذار است همین مزیت باعث می شود تا برخی از سازندگان ساختمان با وجود هزینه ی بالای اجرای سقف پیش تنیده باز هم از این سیستم سقف استفاده کنند.

اجزای این سقف منوط به داشتن ابزار وادوات و دانش فنی لازم است به سادگی امکان پذیر نیست

 

 

امیدوارم این مطالب برای شما مفید بوده باشد.

سایت و گروه مهندسین مجرب ما میتواتنند درتمامی مسایل ساختمان نیاز شما را برطرف سازند.

برای تماس با ما

 

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

آیا می خواهید به گفتگو بپیوندید؟
احساس رایگان برای کمک!

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *